Son Dakika
Kapat
0
Reklamsız Sürüm. Investing.com deneyiminizi geliştirin. 40% kadar indirimden yararlanın Şimdi Yükseltin

İran Mucizesi ve Türkiye

Yazar Mahfi EğilmezPiyasa Genel Bakış24.04.2022 09:28
tr.investing.com/analysis/ran-mucizesi-ve-turkiye-200487710
İran Mucizesi ve Türkiye
Yazar Mahfi Eğilmez   |  24.04.2022 09:28
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu makale zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor
 

Cari Piyasa Fiyatlarıyla Dolar Cinsinden GSYH’nin Hesaplanması

Ülkeler, cari yılda üretilip de piyasaya satışa sunulmuş olan ya da stoklara alınan malları ve üretilerek piyasaya sunulan hizmetleri nihai fiyatları cinsinden toplayarak cari piyasa fiyatlarıyla GSYH’yi hesaplarlar. Hesaplama, doğal olarak ulusal parayla yapılır ve bu hesabın içinde enflasyon vardır. Bu şekilde ulusal para cinsinden hesaplanan GSYH, yıllık ortalama dolar kuruna bölünür ve dolar cinsinden GSYH bulunmuş olur. Çok basitleştirerek bir örnekle açıklayalım. A ülkesinin 2020 yılı GSYH’sinin 500 milyar A Parası olduğunu, 2020 yılında ekonominin reel olarak yüzde 3 büyüdüğünü, enflasyonun yüzde 10, ortalama dolar kurunun da 1 USD = 2 A Parası olduğunu varsayalım. Bu durumda 2021 yılının GSYH’si [500 * (1+0,10) * (1+0,03)=500 * (1.133) =] 566,5 milyar A Parası olarak hesaplanmış olur. Ortalama dolar kuru 2 olduğuna göre GSYH’yi kura bölersek dolar cinden GSYH’yi (566,5 / 2 =) 283,3 milyar dolarak buluruz. 

Burada dikkat edilmesi gereken konu cari fiyatlarla GSYH’nin içinde enflasyonun da olmasıdır. Enflasyon ne kadar yüksek ve dolar kuru ne kadar düşükse GSYH de o kadar yüksek çıkmaktadır.

İran’da GSYH Artışı

2015 yılında 408 milyar dolarlık GSYH ile ilk 21 ekonomi arasında yer almayan İran’ın altı yılda nasıl olup da GSYH’sini 2,5 kat artırarak 1.426 milyar dolarlık bir GSYH düzeyine ulaştığını araştırıyoruz.  

Aşağıdaki tablo Türkiye ile İran’ın GSYH’lerinde 2002 yılından bu yana yaşanan gelişimleri sergiliyor (kaynak: IMF, World Economic Outlook Database, April 2022.)

2015 yılına gelene kadar Türkiye’nin oldukça gerisinde bir GSYH büyüklüğüne sahip olan İran son 6 yılda büyük bir atak yaparak Türkiye’nin neredeyse iki katı fazla GSYH düzeyine çıkmış görünüyor. Bu son dönemde Türkiye’nin GSYH’si 57 milyar dolar gerilerken İran’ın GSYH’si 1 trilyon doların üzerinde artış göstermiş. Böyle bir mucizenin gerçekleşmiş olması için İran’ın olağanüstü bir hızla büyümüş olması, dolayısıyla yıllık büyüme oranını çok yüksek ortalamalara çıkarmış olması gerekiyor.

Aşağıdaki tablo Türkiye ile İran’ın büyüme oranlarının iki ayrı dönem itibarıyla yıllık ortalamalarını gösteriyor (kaynak: IMF, World Economic Outlook Database, April 2022.)

Tablo bize 2002 – 2021 ve 2015 – 2021 dönemlerinde İran’ın Türkiye’ye göre çok yüksek GSYH artışını açıklayabilecek bir büyüme oranı ortalaması yakalayamadığını, tam tersine Türkiye’nin büyüme ortalamalarının çok altında kaldığını gösteriyor.  

Başarı mı İllüzyon mu?

Yanıtını aradığımız soruyu bir kez daha ortaya koyalım: Nasıl oldu da büyüme oranı ortalamasında Türkiye’nin oldukça gerisinde bulunan İran, dolar cinsinden GSYH’sini Türkiye’nin neredeyse iki katına çıkarabildi? 

Aşağıdaki tablo Türkiye ile İran’ın enflasyon oranlarının yıllık ortalamalarını gösteriyor (kaynak: IMF, World Economic Outlook Database, April 2022.)

Tablo bize gerek 20 yıllık geçmişte gerekse son 6 yılda İran’da ortalama enflasyonun Türkiye’dekinin 1,6 katı daha yüksek olduğunu gösteriyor. Demek ki İran’da cari fiyatlarla GSYH, enflasyonun yüksek olması sonucu Türkiye’dekinin 1,6 katı daha hızlı yükseliyor.

Şimdi de Türkiye ile İran’ın paralarının dolar karşısındaki durumuna bakalım. Aşağıdaki grafiklerden soldakinde TL’nin dolar karşısındaki durumu, sağdakinde de İran Riyalinin dolar karşısındaki durumu yer alıyor (grafikler için kaynak: www.tradingeconomics.com)

Grafikler bize TL’nin 2019’dan (USD/TL 5,30 idi) bu yana ve özellikle de son bir yılda dolara karşı hızlı bir değer kaybı yaşadığını (USD/TL bugün 14,66), buna karşılık İran Riyalinin 2019’dan bu yana dolar karşısında değerinin hiç değişmediğini, sabit kaldığını (USD/IRR 42.000) gösteriyor. İran Riyali yıllar içinde değişmediği fakat enflasyon arttığı için dolar cinsinden İran’ın GSYH’si, dolara karşı değer kaybı yaşayan TL ile hesaplanan Türkiye GSYH’sine göre hızla yükseliyor.

Karışık gibi görünen bu hesabı bir örnekle açıklayalım: A ve B ülkesi diye iki ülke olsun. Bu iki ülkenin GSYH’leri 2020 yılında eşit ve her iki para birimi de 1 USD = 2 A Parası ve 1 USD = 2 B Parası olacak şekilde aynı değerde olsun.  

2020 yılında A ülkesinin GSYH’si 500 milyar A Parası, B ülkesinin GSYH’si de 500 milyar B parasıdır ve 1 A Parası = 1 B Parasıdır. Her iki ülke parasının dolar kuru 2’dir. Bu iki ülkenin GSYH’lerini dolar cinsinden hesaplarsak (500 / 2 =) 250 milyar dolar olarak buluruz. 2021 yılında her iki ekonominin de yüzde 3 (0,03) büyüdüğünü ve her iki ekonomide de yüzde 10 (0,10) enflasyon yaşandığını düşünelim (enflasyonla GSYH zımni deflatörünün eşit olduğunu varsayıyoruz.) Bu durumda A ülkesinde de GSYH 566,5 milyar A Parası ve B ülkesinde GSYH 566,5 milyar B Parası olarak karşımıza çıkacaktır. 2021 yılında A ülkesinin sabit kur rejimi uygulamasına girdiğini ve parasının dış değerini dolara karşı 2’de sabit tuttuğunu buna karşılık B ülkesinin dalgalı kur rejiminde kaldığını ve B Parasının dolara karşı değer kaybederek 2,8 olduğunu varsayalım. Bu durumda A ülkesinin GSYH’si 283,3 milyar dolara yükselirken B ülkesinin GSYH’si 202,3 milyar dolarda kalmış olacaktır.  

İran’da devletçe belirlenen sabit kurun dışında bir de serbest piyasada döviz alım satımında geçerli olan kur var. Hesaplamalar bu kur esas alınarak yapılırsa işler tamamen değişiyor. İran’ın 2021 yılı GSYH’si cari fiyatlarla ulusal para cinsinden 59.904.602 milyon Riyal. 2021 yılında resmi kur 1 USD = 42.000 riyaldi. Buna göre de GSYH (59.904.602 milyon / 42.000 =) 1.426 milyar dolar olarak hesaplanıyor ve yukarıdaki hesaplara da bu tutar esas alınıyor. Oysa serbest piyasadaki kur yaklaşık olarak 1 USD = 270.000 riyaldi. Hesabı bu kura göre yaparsak GSYH (59.904.602 / 270.000 =) 222 milyar dolar olarak karşımıza çıkıyor.  

Özetle söylemek gerekirse bu büyüme oranıyla İran’ın GSYH’sinin son 6 yılda 2,5 kat artmış görünmesinin ardında iki neden vardır: (1) İran’da enflasyon çok yüksek olduğu için cari fiyatlarla GSYH hızla yükselmektedir. (2) İran Riyalinin dolar karşısında sabit kalması nedeniyle dolar cinsinden GSYH de olması gerekenin çok üzerinde hesaplanmaktadır. İran’da sermaye hareketleri serbest olmadığı için sabit kur rejimi uygulanabilmektedir. Buna karşın ortadaki asıl kur, sabit kur olarak açıklanan 1 USD = 42.000 riyal değil, 1 USD = 270.000 riyaldir.  

Türkiye, İran’ın Yaptığını Yapabilir mi?

İran’da görülen bu durum 2003’den 2010’a kadar yüksek döviz girişleri sonucu sabitleşme eğilimi gösteren USD/TL kuru nedeniyle Türkiye için de söz konusu olmuş ve Türkiye’nin GSYH’si tıpkı bugün İran’da olduğu gibi büyüme oranının çok ötesinde artışlar sergilemişti.[i] Buna karşılık Türkiye, İran’dan farklı olarak sabit kur rejimi uygulamamış, 2001 krizi sonrası IMF programıyla birlikte ekonomideki toparlanma eğilimi ve AB üyelik müzakereleri, Türkiye’ye yüksek miktarda yabancı sermaye girişi sağlayarak kuru sabit hale getirmiş ve dolar cinsinden GSYH’nin yükselmesini sağlamıştı. Sabitleşen kur normale dönünce de GSYH’de düşüş başlamıştı. 

İran’da sermaye hareketleri serbest olmadığı halde ilan edilen resmi kur gerçek yaşamda geçerli olmamakta onun yerine piyasada bir başka kur egemen olmaktadır. Türkiye’nin bugünkü dışa açık, sermaye hareketlerinin serbest bırakıldığı bir düzen içinde devam ederek sabit kur rejimine geçmesi mümkün değildir. Yukarıdan beri yaptığımız açıklamalar sermaye hareketlerinin serbestliğinden vazgeçilse bile sabit kur rejiminin karaborsada başka bir kur oluşumuna yol açacağını ortaya koymaktadır.  

Öte yandan sadece görünümü düzeltmek için böyle bir hamle yapmanın hiçbir anlamı yoktur.  Bu, motoru kötü durumda olan bir arabanın kaportasını boyayıp iyi görünmesini sağlamaya çalışmaya benzer. Asıl olan GSYH’nin bu şekilde illüzyonla büyümüş gösterilmesi değil, ülkenin gerçek anlamda gelişmiş ülke olabilmesi yolunda çaba gösterilmesidir. Hukukun üstün olmadığı, yargının bağımsız olmadığı, düşünce ve ifade özgürlüğünün bulunmadığı, eğitim kalitesinin yükseltilemediği bir ülkede kuru sabit tutarak GSYH’yi yüksek göstermenin kendini kandırmaktan başka hiçbir anlamı yoktur. 

Gerçek ortaya çıkana kadar illüzyonlar mucizeymiş gibi görünür. Oysa bilimde mucizeye yer yoktur.  



[i] Bu konudaki eski bir yazımın linki: https://www.mahfiegilmez.com/2013/04/gercekte-ne-kadar-buyuduk.html.   

İran Mucizesi ve Türkiye
 

İlgili Makaleler

İran Mucizesi ve Türkiye

Yorum Ekle

Yorum Kuralları

Biz, yorumları kullanarak diğer kullanicilarla bağlantıya geçmeniz, perspektifinizi paylaşmanız ve  yazarlara ve diğer kullanıcılara sorular sormanızı amaçlıyoruz. Ancak, söylem düzeyini yüksek tutmak amacıyla oluşturduğumuz aşagıdaki kriterleri lütfen aklınızda tutunuz:

  • Söyleşiyi zenginleştirin
  • Odaklanın ve takipte olun. Sadece tartışılan konuyla ilgili bilgileri gönderin.
  • Saygılı olun. Negatif görüşler bile pozitif ve diplomatik çerçevede anlatılabilir.
  • Standart yazı stili kullanın. Noktalama, küçük ve büyük harf kullanin.
  • NOT: Spam ve/veya promosyon içeren mesajlar ve  yorum içindeki bağlantılar silinecektir.
  • Küfür, iftira ya da bir yazar veya başka bir kullanıcıya yönelik kişisel saldırılardan kaçının.
  • Yalnız Türkçe yorum yapabilirsiniz.

Spam veya suistimal edenler siteden silinecek ve yazar veya kullanıcı olarak Investing.com tarafından ileride bir kayittan men edilecektir.

Düşünceleriniz buraya yazın
 
Bu grafiği silmek istediğinize emin misiniz?
 
Gönder
Bu sayfada da paylaş:
 
Ekteki grafiği yeni bir grafikle değiştirmek istiyor musunuz?
1000
Yorum yapma yetkiniz olumsuz puanlama sebebiyle kısıtlanmıştır. Durumunuz moderatörlerimiz tarafından incelenecektir.
Lütfen tekrar yorum yapmadan önce bir dakika bekleyiniz.
Yorumunuz için teşekkür ederiz. Yorumunuz, yöneticilerimiz tarafından kontrol edildikten sonra onaylanacaktır. Bu sebeple yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.
Yorumlar (5)
Ali Demiralay
Ali Demiralay 25.04.2022 17:07
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Emeğimize sağlık hocam.
Levent Demirtaş
Levent Demirtaş 25.04.2022 15:21
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Çok güzel anlatmışsınız hocam. Teşekkürler.
Fatih Yılmaz
Fatih Yılmaz 25.04.2022 13:45
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Mahfi hocam, Gsyh nin artışında petrol fiyatlarında son bir yıldaki artış değerlendirmeniz de dikkate alınmamış sanki.
mustafa kemal orum
mustafa kemal orum 25.04.2022 11:47
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
umarım İranı takip etmezlerÇok güzel bir yazim.Tesekkurler
Fakir Trader
YoksulTrader 25.04.2022 11:23
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Türkiye'den cacık olmayacak hocam, hala hilei şerriye ile ekonomi yönetmeye çalışıyorlar satılmadık varlık  kalmadı rezil bir kamu maliyesi 20 yıllık siyasi istikrar da bu ülke ekonomisi düzelemedi ise  bittik biz çin örneği biliyordum da iran çalışmanız için teşekkürler
 
Bu grafiği silmek istediğinize emin misiniz?
 
Gönder
 
Ekteki grafiği yeni bir grafikle değiştirmek istiyor musunuz?
1000
Yorum yapma yetkiniz olumsuz puanlama sebebiyle kısıtlanmıştır. Durumunuz moderatörlerimiz tarafından incelenecektir.
Lütfen tekrar yorum yapmadan önce bir dakika bekleyiniz.
Yoruma Grafik Ekle
Engellemeyi Onayla

%USER_NAME% isimli kullanıcıyı engellemek istediğinize emin misiniz?

Bunu onayladıktan sonra %USER_NAME% isimli kullanıcı ile birbirinizin yorumlarını görmeyeceksiniz.

%USER_NAME% başarıyla Engelli Listesine eklendi

Bu kişinin engelini yeni kaldırdınız. Yeniden engellemek için 48 saat beklemeniz gerekmektedir.

Yorumu şikayet et

Yorum silinmeli, çünkü:

Yorum Şikayet Edildi

Teşekkürler!

Şikayetiniz yönetim ekibimize iletildi
Uygulamalarımız
İNDİRApp store
Investing.com
© 2007-2022 Fusion Media Limited. Tüm Hakları Saklıdır.
Risk Açıklaması: Finansal araçlar ve/veya kripto paralarla işlem yapmak yüksek seviyede risk içermektedir ve yatırım miktarınızın bir kısmını veya tamamını kaybetmenize sebep olabilir, bu sebeple tüm yatırımcılar için uygun değildir. Kripto para fiyatları aşırı derecede hareketlidir ve finansal haberler, politik olaylar ve düzenleme kurumları gibi konulardan kolaylıkla etkilenir. Kaldıraçlı işlem yapmak finansal riskleri yükseltmektedir.
Diğer finansal araçlar veya kripto paralar içinden tercihinizi yapmadan önce, yatırım nesnelerinizi, deneyim seviyenizi ve risk iştahınızı dikkatlice gözden geçiriniz ve ihtiyacınız olduğunda profesyonel tavsiye almayı deneyiniz.
Fusion Media sitede yer alan bilgilerin gerçek zamanlı ya da isabetli olacağının mutlak olmadığını hatırlatır. Tüm borsa fiyatları, endeksler, vadeli işlemler, Forex ve kripto para fiyatları, borsalardan değil piyasa düzenleyicileri tarafından oluşturulur, bu sebeple fiyatlar isabetli olmayabilir ve gerçek piyasa fiyatlarından farklı olabilir, bu da buradaki fiyatların fikir verme amaçlı olduğunu ve ticari amaçlar için uygun olmadığını gösterir. Fusion Media veya herhangi bir sağlayıcı, buradaki bilgileri kullanmanız sonucu oluşacak olası kayıplarınızdan ötürü sorumluluk taşımamaktadır.
Bu sitede yer alan bilgileri, Fusion Media ve/veya veri sağlayıcıdan yazılı izin almadan kullanmak, saklamak, kopyasını üretmek, görüntülemek, düzenlemek veya dağıtmak yasaktır. Fikri mülkiyet hakkı, sitede yer alan verileri sağlayanlara ve/veya borsalara aittir.
Fusion Media reklamlarla veya reklam verenlerle etkileşiminize bağlı olarak internet sitesinde görüntülenen reklamlardan gelir elde edebilir.
İşbu sözleşmenin aslı İngilizcedir ve İngilizce ve Türkçe versiyonu arasında tutarsızlık olduğunda İngilizce versiyonu dikkate alınacaktır.
  • Ücretsiz kayıt olun ve aşağıdakilere erişim sağlayın:
  • Gerçek Zamanlı Alarmlar
  • Gelişmiş Portföy Özellikleri
  • Kişiselleştirilebilir Grafikler
  • Tamamen Senkronize Çalışan Uygulama
Google ile Kayıt Ol
veya
E-posta ile Kayıt Ol