Son Dakika
40% İndirim 0
NVDA almalı 🟢 mı yoksa 🔴 satmalı mı? Şimdi Başla

Tüketim Patlaması

Yazar Mahfi EğilmezPiyasa Genel Bakış07.12.2023 14:11
tr.investing.com/analysis/tuketim-patlamas-200493933
Tüketim Patlaması
Yazar Mahfi Eğilmez   |  07.12.2023 14:11
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu makale zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor
 

2021 Eylül ayında enflasyon ve faiz yüzde 19 olarak eşit düzeydeyken geçmişte birkaç kez deneyip de [i] enflasyonu iyice azdırdığımız yaklaşım olan “faizi düşürerek enflasyonu düşürme” denemesini bir kez daha yaşama geçirince yüksek enflasyonu çok yüksek enflasyona dönüştürmüştük. İşte o gün bugündür enflasyonla uğraşıyoruz. Oysa 2021 Eylülünde faizi düşürmeye başlayacak yerde mesela 2 puan artırsaydık bugün içinde bulunduğumuz ekonomik sorunların çoğu olmayacaktı.

Aşağıdaki grafik yazının eki olarak paylaştığım tablodaki verilerden tarafımca hazırlanmıştır.

GSYH ve Tüketim Harcamaları
GSYH ve Tüketim Harcamaları

Grafiğe göre 1999 ile 2021 yılları arası esas alındığında GSYH ve tüketim harcamalarının bir önceki yıla göre artışları arasında 0,92 ile ölçülebilen bir korelasyon katsayısı [ii] görülüyor. Yani tüketim harcamaları, gelirdeki artışa paralel ve çok yakın bir yol izlemiş, onunla birlikte artmış bulunuyor. Buna karşılık bu seriye 2022 yılını eklediğimizde görünüm değişiyor, GSYH’nin artış hızı bir önceki yıla göre ciddi bir düşüş sergilemesine karşılık tüketim harcamalarının artış hızı bir önceki göre önemli bir artış gösteriyor. Yalnızca 2022 yılının seriye eklenmesinin etkisiyle GSYH artış hızı ve tüketim harcaması artış hızı arasındaki korelasyon katsayısı 0,80’e düşüyor.

En basit biçimiyle anlatmamız gerekirse grafik bize 2022 yılında Türkiye’nin bir tüketim patlaması yaşadığını anlatıyor. Bunun başlıca nedeni yazının girişinde değindiğim faiz düşüşüdür. Ulusal parası dünyada tanınmayan (rezerv para kabul edilmeyen) bir ülkede faizi, enflasyonun altında belirleyince her şey bozuluyor. Çünkü kapitalist sistemde tüketim harcamalarının, tasarrufların, yatırımların en önemli iki belirleyicisi gelir düzeyi ve faizdir. Faiz reel olarak negatif olduğunda insanlar tasarruf etmeyi bırakıp satın alma gücünü daha da kaybetmeden bir an önce ellerindeki parayı harcamaya yöneliyorlar (paradan kaçış). Bu davranışlarıyla aslında o anda olmasa da ileride ihtiyaç duyacaklarını düşündükleri malları kredi kullanarak satın almaya çabalıyorlar (öne çekilmiş talep). Sonuçta bu iki davranış arzı aşan bir talep yaratıyor ve fiyatlar yükseliyor (talep enflasyonu). Bir yandan da hem enflasyonun etkisi hem de birçok alanda yaratılan yüksek riskler nedeniyle TL dış değer kaybı yaşıyor (kur artışı). Normal koşullarda fiyat artışlarının talep düşüşü yaratması gerekirken insanlar fiyatların sürekli arttığını görünce fiyatlar daha da artmadan bir an önce mal stoklamak amacıyla taleplerini daha da artırıyorlar. Böylece ilginç bir biçimde enflasyon talep artışının, talep artışı da enflasyonun nedeni haline geliyor (kısır döngü).

Hükümet, bu yanlış ekonomi politikasıyla ekonomiyi, tasarrufu değil tüketimi özendiren bir girdaba sürüklemiş, bu yanlışı çözebilmek için bir başka yanlış yaparak kur korumalı mevduat hesabını devreye sokmuş, bu kez bankaların ödemesi gereken maliyeti Hazine ve Merkez Bankası’na yükleyerek bütçe açığının büyümesine yol açmıştır. Ve sonunda bütün bu yanlışların faturasını bir yandan enflasyonla, bir yandan da vergi artışlarıyla halka ödetmeye yönelmiştir.

Bugün içinde bulunduğumuz tablo budur. Ve bu işin içinden artık faizi artırarak çıkmak mümkün değildir. Faiz artışıyla sağlanacak geçici düzelmeler, baz etkisiyle ortaya çıkacak geçici toparlanmalar görülebilir ama kalıcı ve gerçek çözüm için mutlak surette hukukun üstünlüğünün ilk aşamada devreye sokulacağı bir yapısal reform paketini başlatmak gerekiyor.

[i] Bu denemelerin en bilineni 1994 yılı başlarında Tansu Çiller tarafından yapılan ve sonu krizle sonuçlanan denemedir.

[ii] Korelasyon katsayısı iki değişken arasındaki ilişkinin derecesini ölçmekte kullanılan bir katsayıdır. -1 ile 1 arasında değişir: Katsayı 0’a yaklaştıkça ilişki zayıflar, pozitif değerler aynı yöndeki ilişkiyi, negatif değerler ters yöndeki ilişkiyi gösterir. -1’e yaklaştıkça ters, +1’e yaklaştıkça aynı yönlü ilişki güçleniyor demektir.

Ek Tablo: GSYH ve Tüketim Harcamaları Önceki Yıla Göre Yüzde Değişimleri

(Kaynak: TÜİK, 30 Kasım 2023 Haber Bülteni: Dönemsel Gayrisafi Yurtiçi Hâsıla, III. Çeyrek: Temmuz – Eylül, 2023)

Yıllara göre GSYH ve harcamalar
Yıllara göre GSYH ve harcamalar
Tüketim Patlaması
 

İlgili Makaleler

Tüketim Patlaması

Yorum Ekle

Yorum Kuralları

Yorumları kullanarak diğer kullanıcılarla bağlantıya geçebilir, görüşlerinizi paylaşabilir, yazarlara ve diğer kullanıcılara sorular sorabilirsiniz. Ancak, söylem düzeyini yüksek tutmak amacıyla oluşturduğumuz aşağıdaki kriterlere lütfen uyunuz:

  • Söyleşiyi zenginleştirin.
  • Bağlamı koruyun. Sadece tartışılan konuyla ilgili bilgileri gönderin.
  • Saygılı olun. Eleştirel görüşler, pozitif ve diplomatik bir üslupla anlatılabilir.
  • Standart yazı stili kullanın. Noktalama, küçük ve büyük harf kullanın, imla kurallarına uyun.
  • Spam veya reklam mesajı atmak yasaktır.
  • Küfür, argo kullanımı yasaktır.
  • Sadece Türkçe yorum yapabilirsiniz.

Spam mesajlar yazan, argo/küfür kullanan ve forumu suistimal eden kullanıcıların hesapları süresiz olarak kapatılacaktır.

Düşünceleriniz buraya yazın
 
Bu grafiği silmek istediğinize emin misiniz?
 
Gönder
Bu sayfada da paylaş:
 
Ekteki grafiği yeni bir grafikle değiştirmek istiyor musunuz?
1000
Yorum yapma yetkiniz olumsuz puanlama sebebiyle kısıtlanmıştır. Durumunuz moderatörlerimiz tarafından incelenecektir.
Lütfen tekrar yorum yapmadan önce bir dakika bekleyiniz.
Yorumunuz için teşekkür ederiz. Yorumunuz, yöneticilerimiz tarafından kontrol edildikten sonra onaylanacaktır. Bu sebeple yorumunuzun yayınlanması biraz zaman alabilir.
Yorumlar (8)
Mehmet Dikencik
Mehmet Dikencik 22.12.2023 6:37
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Bu kadar büyük hata/yanlışlar, ancak bilinçli yapılır diye düşünüyorum. Çiller de bilinçli yapmıştı. Kısaca ortam hazırlanıyor. Şimdi hızlı giriş çıkış yapacak sıcak para beklenecek.
Güven Meyvacı
Güven Meyvacı 08.12.2023 11:58
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Bu iktidarla çağdaş hukuk arasında eksi bir milyon korelasyon var.
07.12.2023 23:59
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
hukukun üstünlüğü hic olmadigi kadar var. Yatırımcı stabilité ve kanunun onlari korumasını ister. gerisi sizin uydurmaniz. Çin de hukuk yok ama kurallar var.
ayberk görkan
ayberk görkan 07.12.2023 23:59
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
madem hukukun üstünlüğü var, neden o kadar ekonomistlerin uyarılarını ve geçmişte olan hataların birdaha tekrar edilmemesi için yapılan dilekçeleri ve başvuruları kabul etmediler? gidip faiz düşürdüler ve borçları halka yıktılar? tek adam rejimi bitmedikçe sizlerin uydurmaları da bitmez, bitemez.
Robotan BIST
Robotan BIST 07.12.2023 23:59
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Arkadaş sen gerçekten hukukun üstünlüğü var diyorsan ya cahil veya anlaşı kıtsın veya sistemden nemalanıyorsun.
Mehmet Dikencik
Mehmet Dikencik 07.12.2023 23:59
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Ara efendi, beyin mi arıyorsun?
Mehmet Temizel
Mehmet Temizel 07.12.2023 18:50
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Hocam çok doğru yazdınız!
mustafa kemal orum
mustafa kemal orum 07.12.2023 18:50
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
teşekkürler hocam.
Emrah Öztekin
Emrah Öztekin 07.12.2023 15:36
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Sayın Mahfi Eğilmez, 16 yıldır ihracat yapıyorum . Çok basitçe en temel işimiz yurtdışından döviz getirip , Türk lirasına bozdurup piyasaya borcumuzu ödemek. 2018 yılında yayınlanan genelge ile zaten doğal olarak yaptığımız işi ihracat kabul belgesi veya döviz alım belgesi gibi iki ayrı evrak ile belgelendirmemiz gerekliliği çıkarttılar .Banka dekontları, ekstreleri hiç bir şekilde belge kabul edilmiyor . Sonuç ne oldu, vergi dairesi 2021 yılında Cumhuriyet Savcısı’na şikayet etmiş , Cumhuriyet Savcısı ihracat faturamın toplam tutarı üzerinden %5 cezayı kesmiş . O toplam faturamın maliyeti nedir, elde ettiğim kardan gelir vergisi kurumlar vergisi ne ödemişim ,nakliye tutarı ne kadardır bunların hiç biri mevzubahis değil, direk %5 i kadar cezayı yapıştırmış. Fatura toplamı 100 bin euro mesela, belgelendirmediğim kısım 2 bin kalmış , olmaz 100 bin üzerinden ceza hesaplamış. İşin üzücü yanı ceza yediğim yıl için Ankara ticaret odası ihracata yaptığım katkı için teşekkürname yollamış
Karadeniz Lamar Bakır
Karadeniz Lamar Bakır 07.12.2023 15:04
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Çok güzel yazı teşekkür ederim
Fatih emre Teke
Fatih emre Teke 07.12.2023 14:36
Kaydedildi. Kayıtlı Öğeler Kısmını İncele
Bu yorum zaten Kayıtlı Öğeler arasında bulunuyor.
Elinize sağlık hocam Anadolu Üniversitesine yine bekleriz
 
Bu grafiği silmek istediğinize emin misiniz?
 
Gönder
 
Ekteki grafiği yeni bir grafikle değiştirmek istiyor musunuz?
1000
Yorum yapma yetkiniz olumsuz puanlama sebebiyle kısıtlanmıştır. Durumunuz moderatörlerimiz tarafından incelenecektir.
Lütfen tekrar yorum yapmadan önce bir dakika bekleyiniz.
Yoruma Grafik Ekle
Engellemeyi Onayla

%USER_NAME% isimli kullanıcıyı engellemek istediğinize emin misiniz?

Bunu onayladıktan sonra %USER_NAME% isimli kullanıcı ile birbirinizin yorumlarını görmeyeceksiniz.

%USER_NAME% başarıyla Engelli Listesine eklendi

Bu kişinin engelini yeni kaldırdınız. Yeniden engellemek için 48 saat beklemeniz gerekmektedir.

Yorumu şikayet et

Yorum silinmeli, çünkü:

Yorum Şikayet Edildi

Teşekkürler!

Şikayetiniz yönetim ekibimize iletildi
Google ile Kayıt Ol
veya
E-posta ile Kayıt Ol